De
huidige tijd vraagt om vastberadenheid en bereidheid tot verandering.
De wereldwijde financiële en economische crisis heeft ook
Nederland hard geraakt. De snelheid waarmee de gebeurtenissen zich in
het achter ons liggende jaar hebben voltrokken, was uitzonderlijk.
Mensen verliezen hun baan, het aantal faillissementen neemt snel toe,
jarenlang opgebouwde vermogens slinken en de
overheidsfinanciën vertonen onvermijdelijk grote tekorten. De
gevolgen zullen nog lang gevoeld worden.
Bovendien hebben ontsporingen in de financiële sector het
vertrouwen in instituties en hun bestuurders aangetast.
Door dit alles groeit bij velen de onzekerheid over de toekomst.
Het is de ambitie van de regering onzekerheden om te buigen naar
herstel. De noodzakelijke veranderingen bieden perspectief op een
economisch en sociaal krachtig Nederland.
Wij hebben elkaar en ons land veel te bieden door in saamhorigheid vast
te houden aan de traditie van vrijheid, verantwoordelijk burgerschap en
een actieve Europese en internationale opstelling.
In het najaar van 2008 heeft de regering met kracht ingegrepen in de
financiële sector teneinde spaartegoeden van burgers en
financiering van bedrijven veilig te stellen en instorten van de
economie te voorkomen.
Drie miljard euro wordt geïnvesteerd in nieuwbouw en onderhoud
van scholen, ziekenhuizen, woningen en infrastructuur en in
energiebesparing. Hiermee wil de regering de economie stimuleren.
Eveneens wordt drie miljard euro uitgetrokken voor arbeidsmarkt en
bedrijfsleven en voor onderwijs en kennis. Bedrijven worden gesteund
met ruimere kredietfaciliteiten en met regelingen voor
deeltijdwerkloosheid. Daardoor zullen meer werknemers hun baan behouden.
Tussen 2008 en 2011 wordt ongeveer acht miljard euro extra uitgegeven
aan uitkeringen voor werkloosheid en bijstand. De begroting voor 2010
besteedt bijzondere aandacht aan de bestrijding van de
jeugdwerkloosheid.
Ook dient de regering vandaag een voorstel in voor een Crisis- en
herstelwet, gericht op versnelling van procedures voor infrastructurele
projecten. Dit biedt een basis voor meer dynamiek in de economie en
daarmee voor meer werkgelegenheid.
In de jaren dat de Nederlandse economie krimpt, worden de
overheidsuitgaven niet verlaagd. Al deze en andere maatregelen vangen
de gevolgen van de recessie op korte termijn zo veel mogelijk op.
Voor de jaren daarna bevat deze begroting voorstellen die de basis
bieden voor herstel van de overheidsfinanciën.
De staatsschuld is fors gestegen en zal niet vanzelf weer verminderen.
Het overschot van één procent van het bruto
binnenlands product op de begroting van vorig jaar is omgeslagen in een
tekort van meer dan zes procent in 2010. De recessie leidt tot
aanzienlijk lagere belastingafdrachten door burgers en bedrijven. Zelfs
bij een gemiddelde economische groei van twee procent zal de
staatsschuld blijven toenemen met ongeveer vijfendertig miljard euro
per jaar.
Hoewel de economie volgend jaar weer voorzichtig lijkt te verbeteren,
blijven de opgaven waar we voor staan aanzienlijk.
Als de welvaart achteruitgaat en de staatsschuld stijgt, wordt het
bovendien moeilijker om de kosten te dragen van een vergrijzende
bevolking en van de noodzakelijke overgang naar een economie waarin
voluit recht wordt gedaan aan de eisen die een goed klimaat- en
milieubeleid ons stelt.
Bij ongewijzigd beleid zullen ernstige en onwenselijke gevolgen
optreden voor de hoogte van belastingen en sociale premies, voor de
werkgelegenheid en voor de betaalbaarheid van voorzieningen als zorg,
onderwijs en pensioenen.
De regering acht het niet verantwoord deze rekeningen door te schuiven
naar de jonge en toekomstige generaties. Jongeren dreigen nu geen werk
te vinden, straks tijdens hun werkzame leven ook de lasten van een
vergrijsde bevolking te moeten dragen, en daarna niet meer te kunnen
rekenen op goede collectieve voorzieningen. Dit mogen wij niet laten
gebeuren!
In dit licht heeft de regering al eerder haar voornemens ontvouwd om,
rekening houdend met zware beroepen, de AOW-leeftijd te verhogen naar
67 jaar, de kosten van de zorg te beheersen en eigenaren van huizen met
een waarde boven 1 miljoen euro zwaarder te belasten.
Voor het eind van dit jaar zal een voorstel van een Wet tekortreductie
Rijk en medeoverheden bij u worden ingediend, waarvan de regering hoopt
dat deze op 1 januari 2011 in werking kan treden. De wet verplicht het
saldo tussen uitgaven en inkomsten jaarlijks te verbeteren.
De regering zal het komende halfjaar fundamentele heroverwegingen
voorbereiden op een twintigtal brede terreinen in de collectieve sector.
De Voorjaarsnota 2010 biedt de eerste gelegenheid om tot maatregelen te
komen.
Om bij te dragen aan het noodzakelijke herstel van de
overheidsfinanciën zal onderzocht worden waar met twintig
procent besparing maatschappelijke doelen kunnen worden gerealiseerd.
Dit moet zicht geven op financieel verantwoorde mogelijkheden om
publieke diensten voor burgers effectiever uit te voeren, beleid beter
af te stemmen op problemen in de samenleving en verantwoordelijkheden
tussen overheden en burgers anders en beter vorm te geven.
De heroverwegingen moeten er ook toe leiden dat onderwijs, kennis,
innovatie en ondernemerschap doelgerichter worden ingezet om
economische groei te bevorderen. Daarnaast zal duidelijk gemaakt worden
hoe belangrijke sectoren van het Nederlandse bedrijfsleven, zoals
waterbeheer en energie, landbouw en visserij, klimaat en milieu,
daaraan kunnen bijdragen.
De heroverwegingen hebben tot doel fundamentele keuzes te maken met het
oog op een economisch en sociaal krachtig Nederland.
Het matigen van de loonontwikkeling draagt bij aan meer werkgelegenheid
en aan een eerlijke verdeling van de lasten van de economische recessie
tussen werkenden en niet-werkenden, tussen de collectieve sector en de
marktsector, tussen hogere en lagere inkomens en tussen jong en oud.
De regering roept sociale partners op tot een verantwoorde
loonontwikkeling. Indien dit niet gebeurt, zal de regering haar eigen
verantwoordelijkheid nemen.
De economische recessie heeft ook morele tekortkomingen blootgelegd in
het functioneren van markt en maatschappij. De regering heeft gebreken
in de financiële sector binnen en buiten Nederland benoemd en
vertaald naar voorstellen voor striktere normering en beter toezicht.
Bindende afspraken worden gemaakt over begrenzing van te hoge
beloningen en bonussen.
In deze moeilijke tijd acht de regering het van belang te blijven
werken aan een samenleving waarin mensen zich met elkaar verbonden
weten, in vrijheid elkaar respecteren en samen verantwoordelijkheid
dragen.
Goede opvoeding en goed onderwijs liggen ten grondslag aan
verantwoordelijk burgerschap.
De afgelopen twee jaar heeft de regering maatregelen genomen ter
bevordering van sociale samenhang, veiligheid, stabiliteit en respect.
Een vasthoudende aanpak over een reeks van jaren is nodig om tot
resultaten te komen. Daarom zal de regering bijzondere aandacht blijven
schenken aan jeugd en jongeren, aan inburgering en aan kwetsbare wijken
in grote steden.
Gebrek aan integratie van sommige groepen in de samenleving,
onfatsoenlijk en respectloos handelen van velen in de openbare ruimte
en crimineel gedrag van groepen jongeren blijken hardnekkig en
veroorzaken veel maatschappelijk ongenoegen.
De regering treedt daarom niet alleen consequent op tegen plegers van
delicten maar pakt ook oorzaken van problematisch gedrag aan. De
samenwerking van justitie, politie, gemeenten, reclassering en
jeugdzorg is daarvoor essentieel.
De regering zal de maatschappelijke weerbaarheid in ons land bevorderen
door meer ruimte te geven aan burgers en organisaties en goed met hen
samen te werken. Ook met medeoverheden en de publieke sector is goede
samenwerking geboden. Vertrouwen in maatschappelijke organisaties,
democratie en rechtsstaat is daarbij van onmisbaar belang.
Een economisch en sociaal krachtig Nederland vereist samenwerking in
Europa en een internationale oriëntatie.
Nederland heeft veel te winnen bij een duurzame en open wereldeconomie.
Ruim zestig procent van onze werkgelegenheid hangt daar rechtstreeks
van af. Nederland zet zich in voor vrije en eerlijke wereldhandel en
beter toezicht op de internationale financiële sector.
De recessie verzwaart de opgaven waar alle landen samen voor staan om
armoede te bestrijden en klimaatverandering aan te pakken. Niettemin
zal ons land zich blijven inspannen voor samenwerking met de armste
landen en met landen met opkomende economieën, en ook voor
drastische verlaging van de uitstoot van schadelijke stoffen.
De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, de G20-bijeenkomst in
Pittsburgh en de klimaatconferentie in Kopenhagen bieden hiertoe nog
dit jaar gelegenheid.
Nederland heeft de wereld veel te bieden. Wij zetten ons in voor vrede
en veiligheid. Ons land maakt zich sterk voor mensenrechten, vrijheid,
democratie en rechtsorde. Deze waarden vinden in Europa hun oorsprong.
Juist nu is en blijft Europese samenwerking essentieel. De regering
ziet uit naar de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.
Bij vredes- en veiligheidsmissies zal ons land zijn internationale
verantwoordelijkheid blijven nemen. De regering heeft grote waardering
voor de militairen die deze zware taken uitvoeren, zoals in
Afghanistan. Wij denken met respect aan degenen die hierbij het leven
hebben gelaten of gewond zijn geraakt.
De regering zal zich ook in Koninkrijksverband blijven inzetten voor
gezonde overheidsfinanciën en goede publieke voorzieningen.
Nieuwe staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk moeten daaraan
bijdragen. In het belang van de burgers zullen alle betrokkenen zich
moeten inspannen om het komend jaar de nieuwe regelingen tot stand te
brengen.
Leden van de Staten-Generaal,
Ons land staat voor een uitzonderlijke, maar geenszins onmogelijke
opgave.
Met vastberadenheid en met de bereidheid tot verandering kunnen wij de
kansen benutten voor een economisch en sociaal krachtig Nederland. De
regering doet daartoe een beroep op alle Nederlanders en een ieder die
in Nederland woont. Er rust een verantwoordelijkheid op ons allen, jong
en oud, burgers en bestuurders, werknemers en werkgevers. De regering
spreekt de hoop uit dat iedereen zich daarvan bewust is en ernaar wil
handelen.
Op u, leden van de Staten-Generaal, rust de zware verantwoordelijkheid
om, samen met de regering, initiatief te nemen. U mag zich daarin
gesteund weten door het besef dat velen u wijsheid toewensen en met mij
om kracht en Gods zegen voor u bidden.
In de kantlijn:
Praat mee op de Prinsjesdag
Fora over hoe het afgelopen jaar verlopen is. Heeft u zoet na
het zuur gekregen, of is het voor alleen maar zuurder geworden?