De
afschuwelijke aanslagen één week geleden in de
Verenigde
Staten hebben vele duizenden onschuldige mensen van het leven beroofd.
Onze gedachten zijn bij de slachtoffers en hun nabestaanden, bij het
gehele Amerikaanse volk, in diepe verbondenheid en solidariteit. Deze
aanslagen tegen de menselijkheid doen ons beseffen hoe kwetsbaar ons
aller bestaan is. Zij sterken ons in de overtuiging dat iedere vorm van
terrorisme met kracht moet worden bestreden. Nauwe internationale
samenwerking is noodzakelijker dan ooit om de fundamentele waarden van
vrijheid, democratie en rechtvaardigheid te verdedigen.
Ook de Europese samenwerking is op deze waarden gegrondvest. De euro,
die op 1 januari 2002 ons wettig betaalmiddel wordt, is het tastbare
resultaat van de wil om Europa politiek, economisch en sociaal te
versterken. Het bereiken van deze mijlpaal is een aansporing om de
integratie verder te verbreden en te verdiepen.
Gesteund door gunstige economische omstandigheden is de afgelopen jaren
in ons land veel tot stand gebracht. De werkgelegenheid is spectaculair
gegroeid. Inkomens zijn over de hele linie gestegen. Er is en wordt op
ruime schaal geïnvesteerd in publieke voorzieningen en in
versterking van onze economie. Dankzij de inzet van zeer velen staat
Nederland er nu in menig opzicht beter voor.
Waakzaamheid is echter geboden, temeer nu de wereldeconomie een minder
gunstige ontwikkeling doormaakt.
Ondanks een tragere groei van ons nationaal inkomen zal volgend jaar in
totaal 8 miljard gulden, ofwel ruim 3,5 miljard euro, extra beschikbaar
komen voor kwaliteitsverbetering in vooral de gezondheidszorg, het
onderwijs en de veiligheid. Het werken in de publieke sector wordt
aantrekkelijker gemaakt.
Het begrotingsoverschot zal in 2002 naar verwachting 1 procent van het
bruto binnenlands product bedragen. Zo wordt gestaag voortgegaan met
het
aflossen van de staatsschuld. Dat is essentieel om ook bij een
toenemende vergrijzing van de bevolking onze voorzieningen in stand te
houden.
Bijzondere aandacht is nodig voor het beheersen van de inflatie en het
verruimen van de arbeidsdeelname. De regering legt daartoe een pakket
lastenverlichtende maatregelen aan u voor van in totaal 3 miljard
gulden, ofwel bijna 1,4 miljard euro.
Om de concurrentiepositie van ons land te versterken is een beheerste
loonkostenontwikkeling vereist. Dit is een verantwoordelijkheid van
sociale partners en overheid samen. Wanneer wij hierin slagen, zullen
wij beter in staat zijn onze ambities voor de toekomst te
verwezenlijken.
Onze samenleving verandert snel. Dit doet een groot beroep op het
aanpassingsvermogen van zowel burgers als overheid. Mondige burgers
hebben steeds meer behoefte aan keuzevrijheid, kwaliteit en maatwerk.
Om
hieraan tegemoet te komen zijn financiële middelen alleen niet
voldoende. Het is evenzeer een kwestie van organisatie, waaraan ook
burgers, bedrijven en instellingen belangrijke bijdragen kunnen leveren.
Voor een goede balans tussen vrijheid en verantwoordelijkheid is een
overheid nodig die richting geeft en ruimte biedt, die resultaten
verlangt en rekenschap aflegt; een overheid die normen stelt en
handhaaft, daadkracht toont en daarmee gezag heeft.
Aan de kwaliteit en organisatie van de gezondheidszorg worden steeds
hogere eisen gesteld, mede als gevolg van nieuwe medische mogelijkheden
en demografische ontwikkelingen.
Zorg op maat staat voorop.
De regering heeft de afgelopen jaren stapsgewijs een vernieuwing van
het zorgstelsel ingezet, die uitgaat van de vraag naar zorg en minder
regelgeving. In vervolg hierop heeft zij voorstellen gedaan voor een
algemene ziektekostenverzekering.
Solidariteit, keuzevrijheid en flexibiliteit staan hierin centraal.
In de gehandicaptenzorg en de thuiszorg begint het beleid gericht op
verkorting van wachtlijsten vruchten af te werpen. In de zorgsector als
geheel is echter nog steeds sprake van ernstige knelpunten. Voor het
verder terugdringen van personeelstekorten en wachttijden worden ook
volgend jaar aanzienlijke bedragen beschikbaar gesteld.
De voortgang van de medische wetenschap biedt vaak ongekende
mogelijkheden, die tevens ethische dilemma's oproepen. Om dit soort
vraagstukken fundamenteel te bestuderen wordt volgend jaar een centrum
voor ethiek en gezondheidsbeleid opgericht.
Scholen en leraren krijgen meer ruimte en stimulansen om de kwaliteit,
variëteit en toegankelijkheid van het onderwijs te verbeteren.
Met
aanvullende maatregelen zullen onderwijsachterstanden bij jonge
kinderen
beter worden bestreden. De leerplichtige leeftijd wordt verlaagd naar
vier jaar.
De huidige knelpunten op de arbeidsmarkt onderstrepen de noodzaak van
omvangrijke investeringen in het beroepsonderwijs. De regering geeft
hieraan samen met sociale partners invulling.
Om de internationale aansluiting van ons hoger onderwijs te bevorderen
wordt komend jaar een begin gemaakt met de invoering van een
bachelor-master-stelsel en wordt de borging van de kwaliteit versterkt.
De toegankelijkheid van ons cultureel erfgoed voor een groot en divers
publiek vraagt om vernieuwingen in het museaal bestel. De regering
heeft
middelen vrijgemaakt voor een ingrijpende renovatie van het Rijksmuseum
in Amsterdam.
Veiligheid is een algemeen belang bij uitstek. Na de vuurwerkramp in
Enschede heeft de nieuwjaarsbrand in Volendam onze samenleving opnieuw
diep geraakt. Maatregelen zijn genomen om regels waar nodig aan te
scherpen en beter te handhaven. Vrijblijvendheid mag niet worden
getolereerd. Eenieder dient de eigen verantwoordelijkheid te beseffen
en
te nemen.
Tekortkomingen bij de rampenbestrijding worden in nauwe samenwerking
met alle betrokkenen voortvarend aangepakt.
Criminaliteit vormt nog steeds een groot maatschappelijk probleem.
Daders van strafbare feiten zullen sneller worden opgepakt en berecht.
Hiertoe breidt de regering de capaciteit van politie en justitie verder
uit. De behandeling van gedetineerden en hun begeleiding na terugkeer
in
de samenleving worden geïntensiveerd om recidive tegen te
gaan.
Dit geldt in het bijzonder voor jeugdige plegers van geweldsdelicten.
Om jongeren met problemen tijdig adequate hulp te kunnen bieden, zullen
het preventief jeugdbeleid en de jeugdzorg worden verbeterd. De grote
steden krijgen extra financiële ondersteuning om meer aandacht
te
kunnen geven aan de veiligheid in probleemwijken.
Welvaartsgroei en mobiliteit gaan hand in hand. Omvangrijke
investeringen in bereikbaarheid blijven noodzakelijk. De kwaliteit van
de leefomgeving wordt hierbij nadrukkelijk in acht genomen. Binnenkort
zal de regering een wetsvoorstel indienen tot invoering van een
kilometerheffing in combinatie met een verlaging van de vaste lasten
voor de automobilist.
Aanvullende middelen worden ingezet om wegen en overwegen veiliger te
maken. De veiligheid in en rondom het openbaar vervoer zal worden
vergroot door het aanstellen van toezichthouders en het aanbrengen van
extra verlichting en camera's. Knelpunten bij het treinvervoer zullen
gefaseerd worden weggenomen.
Voor de sociale en economische toekomst van ons land blijven de
mainports Schiphol en Rotterdam van onmisbare betekenis. De regering
neemt nog dit jaar een besluit over de Tweede Maasvlakte.
De veehouders in ons land maken een moeilijke periode door. De mond- en
klauwzeercrisis heeft veel ondernemers en hun gezinnen zwaar getroffen.
Onder moeilijke omstandigheden hebben zijzelf en de verschillende
diensten gewerkt aan de bestrijding ervan.
De komende jaren dient de landbouw een duurzamer karakter te krijgen,
zowel in eigen land als in Europa.
Het doel daarbij is een hogere kwaliteit en meer diversiteit.
Bijzondere inspanningen zullen worden verricht ten behoeve van het
milieu, het welzijn van dieren en de voedselveiligheid.
Zowel de landbouwsector zelf als de Nederlandse en Europese overheden
hebben hierin een rol te vervullen. Ook de consument kan een bijdrage
leveren aan noodzakelijke veranderingen.
De omslag naar een duurzame energiehuishouding en een verantwoord
gebruik van fossiele brandstoffen gaat gepaard met ingrijpende
aanpassingsprocessen die veel van alle betrokkenen vragen.
Milieuproblemen mogen niet worden afgewenteld op andere landen en
volgende generaties. Spoedige inwerkingtreding van het internationale
biodiversiteitsverdrag is gewenst.
Ten behoeve van de VN-conferentie over duurzame ontwikkeling bereidt de
regering een nationale strategie voor. Het akkoord dat deze zomer in
Bonn is gesloten vormt een doorbraak voor het internationale
klimaatbeleid. Goedkeuring van het Kyoto-protocol in 2002 is van vitaal
belang om de uitstoot van broeikasgassen wereldwijd terug te dringen.
In ons land hechten wij steeds meer waarde aan de kwaliteit van de
ruimte. Om de schaarse ruimte goed te benutten kiest de regering voor
intensief en meervoudig gebruik en, waar nodig, herinrichting van
gebieden. De uitwerking van de nota ruimtelijke ordening zal u rond de
jaarwisseling bereiken, evenals het ontwerp voor een nieuwe wet op de
ruimtelijke ordening.
Behoud en goed beheer van de natuur zijn van toenemend belang. Daarom
krijgt de ecologische hoofdstructuur een extra impuls.
Een voldoende aanbod van woningen voor alle inkomensgroepen en soorten
huishoudens is noodzakelijk. Binnenkort zal de regering voorstellen
doen
om de productie van nieuwbouw op te voeren. In het komende jaar wordt u
een wetsvoorstel aangeboden teneinde de betrokkenheid van burgers bij
hun woonsituatie te vergroten.
Vrijwilligerswerk en mantelzorg zijn in onze samenleving van
onschatbare waarde. Voor de ondersteuning van activiteiten op dit
gebied
stelt de regering aanvullende middelen ter beschikking.
Sport en beweging dragen bij aan gezondheid en vermindering van
ziekteverzuim.
Nog te vaak volgt op ziekte een langdurige uitschakeling uit het
arbeidsproces. Zowel om sociale als om economische redenen dient het
beroep op de WAO te worden verminderd.
Er moeten meer kansen worden geschapen en benut om aan het werk te
blijven of weer aan het arbeidsproces deel te nemen, uitgaande van wat
mensen wél kunnen. Na ontvangst van het advies van de
Sociaal-Economische Raad over de aanbevelingen van de commissie-Donner
zal de regering met spoed voorstellen tot wetswijziging voorbereiden.
Steeds meer vrouwen en mannen combineren arbeid met zorgtaken. De wet
arbeid en zorg, die volgend jaar van kracht wordt, vergroot daartoe de
mogelijkheid, onder meer door invoering van betaald kortdurend
zorgverlof en betaald adoptieverlof. De capaciteit van de kinderopvang
wordt verder uitgebreid.
De sociaal-economische positie van etnische minderheden in ons land is
de afgelopen jaren versterkt, al is er nog veel verbetering nodig.
Nieuwe migranten worden intensief begeleid bij hun verplichte
inburgering. Om het integratieproces te bevorderen van hen die al
langer
in Nederland verblijven, maakt de overheid op ruime schaal
inburgeringsprogramma's mogelijk.
Deelname daaraan is essentieel om een plaats in onze samenleving te
vervullen. Initiatieven vanuit het bedrijfsleven om werk en inburgering
te combineren blijken van grote waarde te zijn.
Eerder dit jaar is de nieuwe vreemdelingenwet in werking getreden. Door
de vereenvoudiging van procedures verkrijgen vreemdelingen eerder dan
voorheen duidelijkheid over de vraag of zij tot ons land kunnen worden
toegelaten. Alleenstaande minderjarige asielzoekers zullen sneller
weten
of hun verblijf in speciale opvang gericht wordt op integratie of op
terugkeer. Vreemdelingen die hier niet mogen blijven, zullen ons land
tijdig moeten verlaten.
Komend jaar zijn er verkiezingen voor de gemeenteraden en de Tweede
Kamer. De regering acht het van groot belang dat zo veel mogelijk
kiezers van hun stemrecht gebruikmaken. Een vitale democratie is gebaat
bij actieve participatie van burgers. Het raadgevend referendum biedt
daartoe vanaf 1 januari nieuwe mogelijkheden.
Betrokkenheid van de burger wordt verder bevorderd door modernisering
van overheidscommunicatie en van toegang tot informatie. Daartoe zijn
voorstellen tot nieuw beleid en aanpassing van de Grondwet in
voorbereiding.
De Nederlandse Antillen werken met hulp van het Internationaal Monetair
Fonds aan een duurzaam herstel van de sociaal-economische situatie.
Nederland draagt daaraan actief bij.
Op Aruba vraagt een evenwichtige ontwikkeling van de
overheidsfinanciën voortdurende aandacht.
Met voldoening kijken wij terug op het huwelijk van Prins Constantijn
met Laurentien Brinkhorst eerder dit jaar. Het voorgenomen huwelijk van
Prins Willem-Alexander en Máxima Zorreguieta op 2 februari
2002
vervult ons met vreugde. Samen bereiden zij zich intensief voor op hun
toekomst.
Het is van groot belang dat Europese besluiten democratisch worden
gecontroleerd en dat de burger zich herkent en thuis voelt in Europa.
De regering hecht zeer aan een spoedige goedkeuring van het Verdrag van
Nice. Dat is essentieel voor de toetreding van Midden- en Oost-Europese
landen tot de Europese Unie.
De uitbreiding zal gunstig zijn voor de stabiliteit en de veiligheid
van Europa en voor het welzijn van de burgers.
Om de Europese Unie te ontwikkelen tot een van de meest concurrerende
en dynamische regio's ter wereld is voortzetting van de economische
integratie vereist. Gezamenlijk werken wij aan doelstellingen die
mensen
werkelijk raken: vrede en veiligheid, werkgelegenheid en sociale
rechtvaardigheid, voedselveiligheid, een gezonde leefomgeving en de
strijd tegen criminaliteit en terrorisme. Op al deze terreinen kan en
moet Europa een krachtige partner in de wereld zijn.
Toenemende globalisering brengt velen in de wereld meer welvaart.
Tegelijkertijd missen nog steeds grote groepen mensen in vooral de
armste landen, met name in Afrika, de aansluiting bij deze
ontwikkeling.
Voor een meer rechtvaardige verdeling van de welvaart is
financiële
hulp aan ontwikkelingslanden noodzakelijk maar niet voldoende.
Samenhangende inspanningen zijn nodig op alle beleidsterreinen, in het
bijzonder de armoedebestrijding, de gezondheidszorg en de bevordering
van de wereldhandel.
Internationale samenwerking staat onder druk. Hervorming en versterking
van de Verenigde Naties, het Internationaal Monetair Fonds, de
Wereldbank en de Wereldhandelsorganisatie moeten hierop het antwoord
zijn. Alle landen behoren te investeren in internationale samenwerking
en afspraken na te komen. Het bedrijfsleven kan hieraan bijdragen door
maatschappelijk verantwoord te ondernemen. De regering zal blijven
opkomen voor mensen die onvoldoende kunnen delen in de kansen die
globalisering biedt.
Meer dan 1500 Nederlandse militairen nemen thans deel aan
internationale crisisbeheersingsoperaties, vaak onder moeilijke
omstandigheden. Eerder dit jaar hebben onze blauwhelmen een waardevolle
bijdrage geleverd aan de bevordering van vrede en stabiliteit in
Ethiopië en Eritrea. Momenteel zet een Nederlandse compagnie
zich
samen met partners in voor handhaving van de vrede in een multi-etnisch
Macedonië.
Er wordt verder gewerkt aan een vergroting van de paraatheid,
flexibiliteit en snelle inzetbaarheid van de krijgsmacht. Nederland
draagt bij aan de versterking van het vermogen tot crisisbeheersing
binnen het gezamenlijke kader van de NAVO en de Europese Unie. Een
politiek krachtiger Europa met meer directe verantwoordelijkheid voor
vrede en veiligheid zal beter kunnen bijdragen aan het voorkomen en
oplossen van conflicten in de wereld.
Het schenden van mensenrechten mag niet onbestraft blijven. Het
Joegoslavië-tribunaal en het internationaal strafhof, dat zich
naar
verwachting al komend jaar in Den Haag zal vestigen, zijn van grote
betekenis voor de internationale rechtsorde.
De regering is diep bezorgd over de voortdurende geweldspiraal in het
Palestijns-Israëlische conflict. Zonder intensieve
betrokkenheid
van de internationale gemeenschap zullen partijen niet tot elkaar
komen.
Tezamen met onze Europese partners en de Verenigde Staten zet Nederland
zich in voor een hervatting van het vredesproces in het Midden-Oosten.
De samenwerking met Indonesië is gericht op stabiliteit en
sociaal-economisch herstel. De regering draagt actief bij aan de
inspanningen van de internationale gemeenschap bij de wederopbouw van
de
Molukken. Nederland verleent gaarne ondersteuning bij de verdere opbouw
van de rechtsstaat en goed bestuur in de archipel.
De dramatische gebeurtenissen in de Verenigde Staten doordringen ons
allen van de noodzaak tot nauwe internationale samenwerking ter
verdediging van onze fundamentele waarden van vrijheid, democratie en
rechtvaardigheid.
Leden van de Staten-Generaal,
De sociale, economische en financiële fundamenten van ons land
zijn de afgelopen jaren verstevigd. Zeer velen hebben daaraan
bijgedragen. De weerbaarheid van veel mensen is groter geworden.
Investeringen in de kwaliteit van onze samenleving leiden tot
zichtbare resultaten. Er moet echter nog veel gebeuren.
In hoog tempo voltrekken zich nieuwe ontwikkelingen die om tijdige en
adequate antwoorden vragen, ook in Europees en internationaal verband.
Dit vergt een groot aanpassingsvermogen en krachtige inspanningen van
burgers, overheid en bedrijfsleven, zeker nu de economische
vooruitzichten minder gunstig zijn. Voorop staat de noodzaak van
verantwoord evenwicht: tussen economische dynamiek en sociale
rechtvaardigheid, tussen individuele ontplooiing en wederzijdse
verantwoordelijkheid.
Met de betrokkenheid en de bijdragen van allen kunnen wij met succes
voortbouwen aan onze gezamenlijke toekomst. Regering en
volksvertegenwoordiging hebben hierbij een bijzondere opdracht.
Van harte spreek ik de wens uit dat u uw verantwoordelijke taken met
toewijding en grote inzet zult vervullen, in het vertrouwen dat velen
met mij u wijsheid toewensen en om zegen voor u bidden.
